Migratie en Europa, een korte inleiding op het Europese migratiebeleid  

Door: SB 

Introductie 

Inleiding: 

Dit blog bevat een introductie op het Europese recht en de plaats van het Europese migratiebeleid en migratierecht binnen dat recht. Deze tekst bevat algemene informatie en is bedoeld als een informatieve tekst voor eenieder die in het onderwerp geïnteresseerd is. Het is onderdeel van een serie blogs die volgt over het onderwerp.  

Ik zal beginnen met een algemene omschrijving en de plaats van het Europese recht binnen de lidstaten, waarom dit recht bestaat, wat men ermee beoogd heeft, en wanneer het van toepassing is. Ik zal een aantal van de hoofdlijnen en de relevante regelingen bespreken.  

Vervolgens omschrijf ik de plaats van het migratiebeleid en -recht binnen dit stelsel, en zal ik de onderwerpen uit de komende blogs alvast belichten. Ik sluit dit blog af met een conclusie.  

Ontstaansgeschiedenis en doelstelling van het Europese gemeenschapsrecht 

Het gemeenschapsrecht is ontstaan na het einde van de Tweede Wereldoorlog in de periode van 1945-1959. ¹Het beoogde doel was op dat moment een samenwerking te bewerkstelligen tussen Europese landen op het gebied van vrede, veiligheid en economische stabiliteit binnen Europa. 

De directe aanleiding voor de Europese samenwerking was de wens om een nieuwe oorlog tussen de Europese grootmachten, met name Frankrijk en Duitsland, te voorkomen. Op initiatief van de toenmalige Franse minister van Buitenlandse Zaken, Robert Schuman, kwam het eerste gemeenschapsrechtelijke verdrag tot stand. Dit was het ‘Verdrag van Parijs’ van 18 april 1951.² Hierna werden de gezamenlijke doelstellingen verder gespecificeerd en uitgewerkt. Het verdrag zelf heeft tot doel economische groei, werkgelegenheid en een betere levensstandaard te bewerkstelligen.³ Hierin werd ook de regulering van de gemeenschappelijke markt voor kolen en staal opgenomen. Er zouden gelijke voorwaarden gelden voor alle partijen, de prijsstelling zou zo laag mogelijk gehouden worden en de arbeidsomstandigheden van werknemers zouden moeten verbeteren.  

De totstandkoming van dit Europese gemeenschapsrecht ging gepaard met een ontwikkeling van het internationale handelsverkeer en van de modernisering van de productie. Hiermee kwam ook de gemeenschappelijke markt tot stand, die geregeld was in het ‘verdrag vrij verkeer van goederen’ van 25 maart 1957.4 Er werd door de betrokken lidstaten overeengekomen dat goederen vervoerd konden worden zonder dat douanerechten of andere belastingheffingen verschuldigd waren. Andere afspraken die daarin zijn opgenomen waren de afschaffing van kwantitatieve invoer- en uitvoerbeperkingen en er werd hierin een start gemaakt met de oprichting van een douane-unie. De eerste ondertekenende lidstaten waren: België, Duitsland, Frankrijk, Italië, Luxemburg en Nederland. 

• Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap (kortweg EEG-verdrag).  

‘Dit verdrag, dat algemeen het Verdrag van Rome wordt genoemd, werd op 25 maart 1957 in Rome ondertekend en trad in werking op 1 januari 1958.’ 

Het legde de basis voor een gemeenschappelijke markt, inclusief het vrije verkeer van goederen, personen, diensten en kapitaal tussen de zes oprichtende lidstaten. 

Deze bepalingen uit het verdrag vormen de basis van hetgeen nu is opgenomen in het huidige Verdrag inzake de werking van de Europese Unie (VWEU). ⁵ Dit verdrag is een belangrijke bron met betrekking tot het huidige Europese recht. Een andere belangrijke bron voor het Europese recht waarin deze basisbeginselen zich verder hebben ontwikkeld, is jurisprudentie. Dit zijn uitspraken van het Europese Hof, waarin regelingen verder worden ontwikkeld. Een aantal belangrijke arresten waarin het EG-recht nader is uitgewerkt zijn: Arrest Dasonville (eerste definitie van maatregelen van gelijke werking)6 en latere jurisprudentie zoals Cassis de Dijon (1979) , Keck en Mithouard (1993) en Commissie vs. Italië (“Moped trailers”, 2009) (hierin werden deze regels steeds nader uitgelegd en verder aangescherpt).7 Jaren later, namelijk per januari 1993, kwam vervolgens een interne markt zonder binnengrenzen tot stand. Hiermee werd een begin gemaakt met de versoepeling van grenscontroles, harmonisatie van productnormen en versterking van de wederzijdse erkenning. Het vrije verkeer werd hiermee afdwingbaar en niet meer slechts formeel. ⁸ 

In de huidige rechtstoestand gelden het Verdrag inzake de werking van de Europese Unie (VWEU) en het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU), uit 1992, als belangrijkste verdragen.⁹ De kernbepalingen die hierin staan zijn een combinatie van onderwerpen die de harmonisatie, wederzijdse erkenning en de proportionaliteitstoetsing regelen. Er is daarnaast een nauwe verwevenheid met grondrechten, consumentenbescherming en milieu.  

Hierin zijn ook de vier fundamentele vrijheden geregeld. Deze vrijheden zijn het vrije verkeer van goederen, vrij verkeer van werknemers, vrijheid van vestiging en vrij verkeer van diensten. Aanvullend kan ook gesproken worden van vrij verkeer van kapitaal en betalingen. Binnen deze vrijheid wordt een onderscheid gemaakt tussen betalingsverkeer tussen EU-landen onderling en betalingsverkeer met zogenoemdederde landen. Deze vrijheden hebben een directe werking en mogen alleen beperkt worden door uitzonderingen die in verdragen zijn opgenomen, om dwingende redenen, of bij proportionaliteit.  

Iedere EU-burger kan zich beroepen op deze vrijheden wanneer sprake is van een grensoverschrijdende situatie binnen het Europese rechtsgebied. Iedere situatie moet dan specifiek en per geval bekeken worden. Op grond van artikel 2 VWEU zijn de volgende waarden de kernwaarden waarop de Unie gebaseerd is:  

‘De waarden waarop de Unie berust, zijn eerbied voor de menselijke waardigheid, vrijheid, democratie, gelijkheid, de rechtsstaat en eerbiediging van de mensenrechten, waaronder de rechten van personen die tot minderheden behoren. Deze waarden hebben de lidstaten gemeen in een samenleving die gekenmerkt wordt door pluralisme, nondiscriminatie, verdraagzaamheid, rechtvaardigheid, solidariteit en gelijkheid van vrouwen en mannen.’ 

Dit betekent dat deze kernwaarden bij de uitoefening in acht moeten worden genomen. Door iedere lidstaat. Op dit moment (december 2025) kent de unie 27 lidstaten.  

De huidige lidstaten zijn: 

De kwalificatie van het gezamenlijke migratierecht en migratiebeleid binnen dat stelsel. 

Het migratierecht en de bevoegdheid een gezamenlijk migratiebeleid te voeren is eveneens opgenomen in het VWEU. Met name art. 67 van dit verdrag regelt deze bevoegdheid. ¹⁰ Hierin is ook de bepaling opgenomen die momenteel volop in de actualiteiten staat, en waarop al een inbreuk is gemaakt door sommige lidstaten. Het 2e lid van het artikel luidt:  

’De Unie zorgt ervoor dat aan de binnengrenzen geen personencontroles worden verricht en zij ontwikkelt een gemeenschappelijk beleid op het gebied van asiel, immigratie en controle aan de buitengrenzen, dat gebaseerd is op solidariteit tussen de lidstaten en dat billijk is ten aanzien van de onderdanen van derde landen. Voor de toepassing van deze titel worden staatlozen gelijkgesteld met onderdanen van derde landen.’ 

De redenen die tot een uitzondering zouden kunnen leiden staan verderop in ditzelfde artikel. ¹¹Op deze vrijheden kan een inbreuk gerechtvaardigd zijn wanneer het gaat om het beschermen van een van de volgende dreigingen van de veiligheid, zoals voorkoming en bestrijding van criminaliteit, racisme en vreemdelingenhaat, en samenwerking tussen autoriteiten in strafzaken.  

Op basis van deze bepalingen en de hierin opgenomen uitzonderingen heeft de EU een uitgebreid wetgevend kader ontwikkeld. Deze wetgeving is recent hervormd met het Pact inzake migratie en asiel. Dit pact, dat in mei 2024 is aangenomen en vanaf juni 2026 van toepassing wordt, introduceert nieuwe regels voor onder andere:   

• Screening en grensbeheer. 

• Asielprocedures. 

• Een verplicht solidariteitsmechanisme tussen lidstaten. 

• Samenwerking met landen van herkomst en doorreis. 

Onder andere dit pact is het onderwerp van de volgende blog. Ik zal ingaan op de ontstaansgeschiedenis en de aanleiding voor het tot stand brengen van dit pact. In het daaropvolgende blog ga ik in op elk van de nieuwe regels die het introduceert, en in een derde deel behandel ik de toekomstige situatie hieromtrent. Ik zal een overzicht geven van het juridische kader, maar daarnaast ook een schets van de actualiteiten, en behandel ook een stukje nationaliteitsrecht, omdat dit ook van belang is om de werking van het Europese recht te begrijpen. De blogs worden beschouwelijk en informatief, en bij voldoende interesse zal ik later kijken of ik dit blog voortzet. Reageer vooral en laat mij weten of je iets mist, of ergens graag meer over wil weten, met betrekking tot dit onderwerp natuurlijk. Reageren kan onderaan op deze pagina.  

Ben je geïnteresseerd in het migratierecht, en wil je meer lezen over het Amerikaanse migratierecht, klik dan op onderstaande link voor meer informatie. 

promolink: 

https://praneetbrar.com/digistore24/contract-aura/#aff=Sarah_bb_2019

http://sales-page-4d8.pages.dev#aff=Sarah_bb_2019 

Bronverwijzing en disclaimer:

Web:

Bron: https://European-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1945-59, artikel: Raad van de Europese unie, 1945-59.

Verdragen:

‘Verdrag van Parijs’, 18 april 1951.

‘Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie’, Rome, 25-03-1957 ( EEG-
verdrag).

‘Verdrag inzake de werking van de Europese Unie (VWEU)

‘Verdrag betreffende de Europese Unie’ (VEU), Maastricht, 7-2-1992